Antolín Faraldo, o grande descoñecido

antolinfaraldo

O monumento dedicado a Antolín Faraldo

A nosa cidade ten un sennúmero de fillos ilustres que pasan desapercibidos para o gran público. Un deles conta cun paseo e un monumento a el dedicados e non é outro que o intelectual galeguista Antolín Faraldo, cuxo reconocimento público realízase ao pé da Ponte Vella.

Pero quen é este conveciño que conta cun busto de bronce nun dos lugares máis fermosos do noso municipio? O Concello de Betanzos dedicou nun primeiro momento un paseo e busto e posteriormente proclamouno Fillo Predilecto de Betanzos e instou á Xunta a repatriar os seus restos para darlles sepultura no Panteón dous Galegos Ilustres.

Antolín Faraldo, unha vida breve pero intensa

Natural de Betanzos, Antolín era fillo de Feliciano Vicente Faraldo e de Francisca Asorey Canda. O seu pai, escribán, era un activo defensor do absolutismo, aspecto que influíu decisivamente na súa ideoloxía. Estudou, a pesar dos graves problemas económicos que sufría a súa familia tras o falecemento da súa nai, na Universidade de Santiago de Compostela, obtendo o grao de Bacharel en Medicina en outubro de 1842. Era un gran apaixonado da historia e da lectura, así como un mozo implicado cos problemas do seu tempo, formando parte de múltiples movementos e asociacións públicas da época.

En 1842 incorpórase como xornalista ao xornal El Recreo Compostelano, que dirixía Antonio Neira de Mosquera, e do que pronto se convertería en redactor principal empregando o pseudónimo de Abenhumeya. Entre febreiro e outubro de 1845 funda e dirixe, xunto con José Rúa Figueroa e Antonio Romeu Ortiz, a revista El Porvenir. Dita revista, cuxo subtítulo era Revista de la Juventud Gallega, e que na súa cabeceira rezaba Todo para Galicia, serve a Faraldo de plataforma para expoñer o seu modelo político de Galicia, sempre mantendo unha liña liberal e rexionalista. Este modelo veríase plasmado coa súa participación na chamada Revolución de 1846, para a cal redacta o 15 de abril de 1846 a proclama de constitución da Xunta Provisional de Goberno de Galicia, da que era secretario.

Fracasado o intento de revolución, o 26 de abril dese mesmo ano vese obrigado a exiliarse en Portugal, xunto a outros compañeiros, a bordo do buque Nervión. O 8 de setembro é condenado en rebeldía polo citado levantamento, aínda que ao ano seguinte lograría a amnistía, instalándose en Madrid. Alí dirixirá durante un breve período a publicación La Europa, para perderse despois a súa pista histórica ata o seu falecemento en Granada, á temperá idade de trinta anos.

Cunha Galicia en crise debido, principalmente, ao intenso centralismo aplicado pola monarquía borbónica, a visión provincialista de Faraldo supúxolle ser recoñecido por autores como Manuel Murguía como “o primeiro e o mellor” dos precursores do chamado Rexurdimento (nos precursores, de 1865).

O pensamento de Faraldo pode resumirse no seguinte parágrafo, extraído da citada proclama de constitución da Xunta Provisional de Goberno de Galicia:

Galicia, arrastrando ata aquí unha existencia oprobiosa, convertida nunha verdadeira colonia da Corte, vai levantarse da súa humillación e abatemento. Esta Xunta, amiga sincera do país, consagrarase constantemente a engrandecer o antigo reino de Galicia, dando proveitosa dirección aos numerosos elementos que atesoura no seu seo, levantando os alicerces dun porvir de glora. Para conseguilo esforzarase constantemente en fomentar intereses materiais, crear costumes públicos, abrir as fontes naturais da súa riqueza, decrépita fundada sobre a ignorancia. Espertando o poderoso sentimento de provincialismo, e encamiñando a un só fin todos os talentos e todos os esforzos, chegará a conquistar Galicia a influencia de que é merecedora, colocándose no alto lugar á que está chamado o antigo reino dos suevos.

A través das publicacións nas que colaboraba, Faraldo pretendía xerar na mocidade galega da época unha conciencia da problemática galega, e facíao baseándose no engrandecimiento da súa historia, sen dúbida influenciado polo nacente espírito romántico. Nas súas propias palabras, entendía que a medida que Galicia sexa máis coñecida será máis respectada e admirada. Con todo, o fracaso da Revolución de 1846 e o seu posterior exilio truncaron as súas ilusións políticas, que xa non se plasmarán nos textos por el escritos desde ese momento e ata o seu falecemento.

Fillo Predilecto de Betanzos e “fillo descoñecido” dos betanceiros

Por Lucía Tenreiro, publicado en El Ideal Gallego del 23 de agosto de 2009

O Peirao da Ponte Vella é, desde o 16 de maio de 1995, o Paseo de Antolín Faraldo. Fillo Predilecto de Betanzos, o 27 de abril de 2004, o pleno da corporación municipal acordou por unanimidade, a instancias do BNG, iniciar os trámites para localizar e repatriar os seus restos desde Granada a Santiago. O 23 de agosto de 2009, seguen en Andalucía.

Despois de case seis anos, algúns sectores da poboación brigantina pregúntanse que hai do procedemento aberto ao redor da figura de Antolín Faraldo Asorey e en que punto se atopa o proceso de repatriación. Esta semana, a conmemoración do Día da Galiza Mártir reuniu, como cada ano, a decenas de veciños ao pé do busto do recoñecido intelectual betanceiro. Pero, que foi do acordo? Por que, a pesar do peso e a transcendencia da súa figura, Antolín Faraldo segue sendo case un descoñecido para a maioría dos seus paisanos?

Nin o afán da elite cultural nin o empeño dos representantes locais foron suficientes para que a verdadeira historia do líder provincialista, do primeiro pensador galeguista, do político valente e o xornalista comprometido; do brigantino ilustre, do fillo predilecto e do Secretario da Xunta Superior de Galiza, o órgano de autogoberno creado a raíz do Levantamento Militar de 1846 (Mártires de Carral) cale entre os seus veciños. “De entre todos os fillos ilustres de Betanzos, tan numerosos coma esquecidos na súa máis grande parte, brilla cunha luz propia a senlleira figura de Antolín Faraldo”, sentenciaban os nacionalistas brigantinos na moción elevada a pleno polos seus representantes fai agora case seis anos.

Castelao > A personalidade de Antolín Faraldo foi enxalzada por intelectuais da talla de Manuel Murguía, Francisco Fernández del Riego ou Castelao, “pero segue a ser practicamente descoñecida para a maior parte dos galegos, e sinaladamente dos seus paisanos betanceiros”.

Neste sentido, a Corporación local apoiou sen contrapartidas a proposta do grupo municipal do Bloque Nacionalista Galego que, ademais de nomear a Faraldo Asorey Fillo Predilecto de Betanzos e de instar á Xunta e ao Museo do Pobo Galego a localizar e repatriar os seus restos mortais desde Granada a Santiago de Compostela a fin de soterralos para sempre no Panteón de Galegos Ilustres, en San Domingos de Bonaval, expuña a posibilidade de colocar o retrato do provincialista na Sala Capitular e substituír a placa instalada ao pé do seu busto, obra do escultor Rodríguez Osorio, na Ponte Vella.

A nova inscrición, en galego, explicaría quen foi, por que se lle rende homenaxe, a que se dedicou e cales foron as “razóns” do seu exilio, así como os porqués da súa obra e o seu papel político, substituíndo á actual, en castelán e sen explicacións concretas.

Vales Villamarín > No extremo oposto, fronte ao aparente descoñecemento por parte da cidadanía brigantina en xeral, durante o último século, betanceiros e betanceiras de todos os ámbitos interesáronse, desde as súas funcións particulares, pola figura de Antolín Faraldo Asorey.

José Veiga Roel retratouno e Francisco Vales Villamarín estudou a súa vida, actividade e legado intelectuais. Tamén logrou localizar, en Granada, a súa partida de defunción: “O día vinte de xuño de mil oitocentos corenta e tres faleceu na idade de vinte e oito anos nesta freguesía de San Matías da cidade de Granada, Don Antolín Faraldo, de estado solteiro, natural de Betanzos, na Coruña, fillo de Don Feliciano Faraldo e de Dona Francisca Asorey…”.

Vales, cronista oficial de Betanzos e secretario perpetuo da Real Academia Galega, logrou así desfacer un erro moi estendido durante o último século de asegurar que foi Córdoba “o lugar no que a alma do noso malogrado paisano voou á eternidade” (Voceiro do Centro Betanzos de Buenos Aires, Outubro 1972).

“Antolín Faraldo foi alma e vida e pensamento e acción e enerxía e vontade do famoso inverosímil triunvirato que asumiu nunha hora solemne a responsabilidade do movemento iniciado, pero que non acertou a dirixilo, nin soubo aproveitar os elementos que a sorte puxo nas súas mans”, (Murguía, nos Precursores).

Unha figura reivindicada polo nacionalismo local

A agrupación local do Bloque Nacionalista Galego foi a artífice da moción plenaria que declarou a Faraldo Fillo Predilecto de Betanzos. Aos pés do monumento ao galeguista betanceiro reúnense todos os 17 de agosto para conmemorar o denominado “Día da Galiza Mártir”. Xunto a este acto, os nacionalistas betanceiros lanzaron unha campaña para difundir a memoria deste paisano tan ilustre cando presentaron a súa moción ao pleno.

Actualización- agosto 2013> Cansos de agardar por unha homenaxe institucional que non chega, o 22 de agosto de 2013 o BNG da comarca das Mariñas asumiu a instalación dunha nova placa no monumento de Antolín Faraldo. O texto comparte espazo coa placa de bronce orixinal e xunto ás datas de nacemento e morte do prócer recolle unha cita súa “Na Historia apréndese a liberdade”e continúa, nunha breve redación do historiador Xesús Torres, indicando que Faraldo foi “Secretario da Xunta Superior de Goberno de Galiza no alzamento de 1846 que rematou co sacrificio dos Mártires de Carral”.

En paralelo os nacionalistas lanzaron unha exposición e uns dípticos que de maneira itinerante e ao longo de varios anos explican en locais sociais e na tradicional xa homenaxe ao prócer a vida e significado da obra de Faraldo Asorey.

 

Advertisements