O León do Estatuto do 36

Como liña divisoria imaxinaria entre o barrio de Bellavista e o antigo barrio dos Xudeus os caprichos do urbanismo actual debuxaron unha rúa paralela á ladera que recibiu o nome de Salvador Cabeza de León.
Un nome que a primeira vista soa a conquistador do Século de Ouro e que pasa con máis pena que gloria para o seu titular, pero que esconde unha cabeza privilexiada e un dos grandes homes que deu Betanzos. E que, como case sempre, está esquecido.

Salvador Cabeza de León na Facultade de Xeografía e Historia.

A primeira tentativa do galeguismo conservador

Salvador Cabeza de León naceu en 1864 en Betanzos no seo dunha familia acomodada. Concluídos os seus primeiros estudos trasladouse a Santiago de Compostela, en cuxa Universidade licenciouse en Dereito en 1884. Alí coñeceu a Alfredo Brañas, de cal foi profesor auxiliar ata que obtivo o seu cátedra de Dereito Internacional en 1903. Escribiu varias obras, en disciplinas tan diversas como as matemáticas ou o Dereito, e chegou a ser decano da súa facultade.

Da súa familia herdou unha visión conservadora da vida e unha perspectiva católica da moral, cultivada co seu ingreso na Mocidade Católica. A súa amizade con Brañas levoulle a perseverar na súa visión tradicionalista da moral e a política, conformando a dereita galeguista do momento. Precisamente a súa participación política, que lle levou a ser alcalde de Santiago, desenvólvese nas filas do nacionalismo galego. Entre 1890 e 1892 participou activamente na Asociación Rexionalista Galega, que presidía Manuel Murguía. Pese ao efémero da experiencia, a existencia deste grupo é clave na evolución do pensamento galleguista, frustrado polas desavenencias entre a rama liberal e a tradicionalista do galleguismo. Salvador Cabeza de León probablemente chegou a ela a través, nuevamente, de Alfredo Brañas.

Despois, entre 1898 e 1900, Salvador Cabeza de León ocupou a secretaría da Liga Galega, organización rexionalista católica que presidía Alfredo Brañas. En 1925 don Salvador é nomeado presidente do Seminario de Estudos Galegos que contribuíra decisivamente a fundar, institución clave para impulsar a cultura galega á contemporaneidade e proxecto vital da Xeración Nós dos Castelao, Risco, Otero e demais. Na época que Cabeza de León preside o Seminario este comeza a recibir axudas económicas e a publicar os Arquivos do Seminario de Estudos Galegos, compilación das publicacións da institución a cargo do editor e posterior alcalde de Santiago Ánxel Casal.

O sueño incumptido do Estatuto

O Seminario de Estudos Galegos implicouse directamente no proceso estatutario que os nacionalistas galegos impulsaron coa chegada da II República. En abril de 1932, o alcalde republicano de Santiago de Compostela, Raimundo López Pol, impulsou un movemento municipalista en favor da autonomía.

En xullo levouse a cabo unha asemblea de municipios na que se acordou constituír unha comisión redactora. A comisión compoñíana Salvador Cabeza de León (como ex alcalde de Santiago e decano da facultade de Dereito da Universidade de Santiago de Compostela), Manuel Iglesias Corral (alcalde da Coruña), Eladio Rodríguez (presidente da Real Academia Galega), Manuel Lugrís Freire (académico numerario da RAG), Jacobo Arias del Villar (enxeñeiro forestal da Coruña), Avelino López Otero (secretario do Partido Republicano Galego), Rodrigo Sanz López (presidente do Secretariado de Galicia en Madrid), Alexandre Bóveda (membro do Partido Galeguista), Santiago Montero Díaz (doutor en Filosofía e Letras) e Enrique Rajoy Leloup (concelleira compostelano e Decano do Colexio de Avogados de Santiago, avó do actual líder do Partido Popular).

O anteproxecto preparado pola comisión debateuse nunha nova asemblea realizada en decembro dese ano na que se aprobou o documento definitivo (19 de decembro) co apoio do 77% dos municipios galegos, que representaban ao 84,7% da poboación. Con todo, Salvador Cabeza de León non viu concluído o proxecto ao que consagrou os últimos anos da súa vida. A morte sorprendeulle en 1934, a noite antes da última clase que ía a impartir na Universidade de Santiago antes de xubilarse. A prensa galega doeuse amplamente do óbito.

Recoñecementos

Trala súa morte os recoñecementos á súa persoa foron múltiples e non tardaron en producirse. A Universidade instalou un retrato do antigo decano na súa facultade, cambiado de ubicación coas sucesivas ampliacións da entidade compostelana. Actualmente o decanato de Dereito acolle o retrato de Salvador Cabeza de León retratado como decano na galería de honras, e unha réplica do mesmo, cunha escueta biografía, sitúase recordando a súa cátedra na actual facultade de Xeografía e Historia, onde estaba Dereito cando don Salvador exercía a docencia.

Outra réplica dese retrato instalouse na Sala Capitular do Concello de Betanzos, entre os personaxes de prestixio nados na cidade. Co crecemento urbanístico dos últimos anos 90 o Concello da súa cidade natal dedicou unha última homenaxe a Salvador Cabeza de León coa apertura da rúa que leva o seu nome. Santiago de Compostela, de cuxo Concello foi alcalde, xa lla dedicara antes.

Advertisements